Đọc Lịch Sử Qua Những Bức Tranh Trong Nhà Máy Chè 1927

Một cỗ máy cũ có thể khiến ta trầm trồ vì kích thước và vẻ phong trần của nó, nhưng không phải ai cũng hình dung được ngày xưa người ta đã làm việc bên nó như thế nào. Đó là lúc những bức tranh lên tiếng. Trong Nhà Máy Chè 1927 ở Bảo Lộc, bên cạnh hệ thống máy móc được bảo tồn, du khách sẽ bắt gặp một loạt tranh minh họa cùng những bức ảnh tư liệu đen trắng. Chúng là những "người kể chuyện" thầm lặng, nối quá khứ với hiện tại.

Một phong cách tranh mang hơi thở hoài niệm

Loạt tranh trong nhà máy được vẽ theo lối minh họa với gam màu ấm. Nền tranh mang sắc vàng nâu như giấy cũ, điểm xuyết những đồi chè xanh uốn lượn, những dải mây cách điệu và vầng mặt trời đỏ. Nhân vật trong tranh là những người hái chè, người thợ trong trang phục lao động giản dị, được khắc họa trong tư thế đang làm việc: người cúi hái búp, người dàn chè trên giàn, người đẩy xe, người canh lò.

Mỗi bức tranh thường đi kèm một đoạn chú thích ngắn, giúp người xem hiểu nội dung đang được thể hiện. Sự kết hợp giữa hình ảnh và chữ khiến tranh vừa có giá trị thẩm mỹ, vừa là tư liệu dễ hiểu cho cả trẻ em lẫn du khách lần đầu tìm hiểu về chè.

Từ đồi chè đến xưởng chế biến

Có thể xem loạt tranh như một cuốn truyện tranh khổ lớn kể lại hành trình của lá chè. Câu chuyện bắt đầu trên những đồi chè, nơi người hái chè đeo gùi, xách giỏ đi giữa các luống chè. Tiếp đó là các công đoạn trong xưởng: làm héo, vò chè, ủ lên men, sấy, sàng và tách sơ râu, cắt chè. Một số bức đặt cạnh nhau phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại, giúp người xem thấy rõ nghề chè đã thay đổi như thế nào theo thời gian.

Ảnh tư liệu đen trắng: những lát cắt chân thực

Nếu tranh minh họa mang đến cảm xúc, thì ảnh tư liệu đen trắng mang đến sự chân thực. Những bức ảnh được đặt trên giá, gắn trên tường hoặc ngay cạnh các khu máy móc, ghi lại hình ảnh nhà xưởng, người lao động và những khung cảnh xưa. Đứng trước một bức ảnh cũ, rồi quay sang nhìn chính cỗ máy ấy ngoài đời thực, du khách có cảm giác như thời gian đang gấp lại, quá khứ và hiện tại cùng hiện diện trong một khoảnh khắc.

Tranh giúp ta cảm, ảnh giúp ta tin, còn những cỗ máy thật giúp ta chạm. Ba lớp ấy hòa vào nhau, khiến câu chuyện nghề chè trở nên trọn vẹn.

Gợi ý cách ngắm tranh cho chuyến tham quan sâu sắc hơn

• Đối chiếu tranh với hiện vật: khi thấy bức tranh về công đoạn vò chè, hãy tìm chiếc cối vò gần đó và so sánh. Bạn sẽ hiểu rõ hơn vì sao máy được thiết kế như vậy.
• Để ý cử chỉ của nhân vật: cách người thợ cầm xẻng, dàn lá, cúi người bên máy cho thấy cường độ và sự tỉ mỉ của công việc.
• Quan sát màu sắc: sắc xanh của lá tươi chuyển dần sang nâu đỏ ở các tranh về ủ lên men và sấy, phản ánh sự biến đổi thật của lá chè.
• Đọc chú thích: những dòng chữ ngắn dưới tranh thường chứa thông tin thú vị về từng công đoạn.
• Hỏi thuyết minh viên: họ có thể kể thêm những câu chuyện mà tranh chưa nói hết.

Vì sao tranh lại quan trọng với một di sản công nghiệp?

Một nhà máy cổ có thể giữ lại máy móc, nhưng không thể giữ lại tiếng người, mùi lá chè héo hay nhịp làm việc của một ca sản xuất. Tranh và ảnh tư liệu lấp vào khoảng trống ấy. Chúng giúp chuyển hóa một không gian công nghiệp thành một không gian văn hóa, nơi người xem không chỉ học về kỹ thuật mà còn cảm nhận được con người đứng sau từng mẻ chè.

Với người làm du lịch di sản, đây cũng là cách để câu chuyện chạm tới nhiều đối tượng hơn. Trẻ nhỏ thích thú với màu sắc, người lớn tuổi tìm thấy ký ức, còn du khách quốc tế có thể hiểu được hành trình của chè Việt mà không cần biết nhiều về kỹ thuật.

Khi ghé Nhà Máy Chè 1927, đừng vội đi qua những bức tranh. Hãy dừng lại vài phút trước mỗi bức, để những nét vẽ dẫn bạn đi ngược thời gian, trở về với những đồi chè, những gian xưởng và những con người đã làm nên hương vị chè Bảo Lộc.